Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılır ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişimle sınırlamıyor.

Kitap, engelli bireylerin ve kültürel yaşamda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerindeki rollerini merkeze alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Uluslararası Katkılarla Hazırlanan Çok Disiplinli Bir Çalışma

TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler geliştirme kapasitesini artırmayı hedefliyor. Uluslararası araştırmacıların ve farklı disiplinlerden uzmanların katkısıyla hazırlanan eserde kültürel miras turizmi, müzecilik, mimarlık, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Dijital Teknolojiden Duyulu Müze Tasarımına

Kitapta kültürel miras turizminde erişilebilirlik, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, dijital hikâye anlatıcılığı ve kapsayıcı eğitim gibi konular ele alınıyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik uygulamalarından çocuklar için kültürel miras etkinliklerine kadar çeşitli örnekler inceleniyor. Ayrıca tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi ile kapsayıcı müze politikaları da değerlendiriliyor.

Bu çeşitlilik, kapsayıcılığın yalnızca binaların fiziksel özellikleriyle değil; ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiğiyle de ilgili olduğunu ortaya koyuyor.

Erişimden Etkin Katılıma

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkes tarafından erişilebilir, yorumlanabilir ve bu mirasa katkıda bulunulabilir olmasıyla güçlendiğini belirtiyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, erişimin temel bir kültürel hak olduğunu ancak tek başına kapsayıcılık sağlamadığını vurguluyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Çınar, yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi dijital araçların erişimi genişletebileceğini belirtirken, teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığına dikkat çekiyor. Uygulamaların değerinin, nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı olduğunu ifade ediyor.